De geschiedenis van het malen van meel in Molino la Ratonera

De plaats van de Molen

Alvorens het verleden te onderzoeken moet men de huidige indeling van het terrein begrijpen.

De molentoren, duidelijk te zien aan de rechterkant van de foto, is een leiding die het water van de grote molenvijver naar het 19e eeuwse molengebouw voert, dat net zichtbaar is onder de toren.

Een duiker voert het water van onder de moderne molen naar een kanaal aan de andere kant van het huis van de moleneigenaar, het gebouw in het midden van de foto.

Onder dit gebouw bevinden zich twee tien meter diepe schachten die het water naar het oude molengebouw voeren dat links van en onder het huis van de eigenaar lag.

De oude onderste molen zoals hij eruit zou hebben gezien

De schets toont de waarschijnlijke indeling van de oude onderste molen.

Met zijn drie waterraderen en drie molenstenen was dit een grote plaats waar aanzienlijke hoeveelheden tarwe konden worden verwerkt.

De gebruikte technologie was het horizontale waterrad, bekend als rodezno, met een directe aandrijfas naar de molenstenen.

De schets toont het in vereenvoudigde vorm met het schoepenrad dat door een waterstraal wordt aangedreven en de bovenste steen laat draaien.

Geschiedenis

De boog op de nieuwe molen draagt de datum 1894, maar dit is het recente verleden in termen van de geschiedenis van de oude molenplaats.

De structuur van de molenkamer suggereert dat die van voor de boog dateert en de ontdekking van een oude vloer onder de huidige molenkamer en de aanwezigheid van het oude wiellager van de molen (zie foto) bevestigen het bestaan van een gebouw op deze voetafdruk honderden jaren vroeger.

Het huis van de eigenaar van de molen is een later bouwwerk van ongeveer 100 jaar oud, gebouwd op oudere funderingen.

De nieuwe molen gebruikte een gietijzeren turbine om de molenstenen en andere maalapparatuur van aandrijving te voorzien en werd zo'n 30 jaar geleden door de vorige eigenaars tweedehands gekocht.

De oude lager gelegen molen

De volgende foto is genomen nadat de resten van de oude molen vloer van aarde en stenen was verwijderd en toont de twee molenbogen met boven elk een bedsteen.

De kleine metalen staaf rechts van de verste molensteen is onderdeel van het bedieningsmechanisme, dat het waterrad en daarmee de bovenste molensteen (loper) omhoog of omlaag bracht.

Het Waterrad

Hoewel de rodezno goedkoop te bouwen was, was hij zeer inefficiënt. Er was een enorme watermassa nodig om voldoende kracht te leveren om de waterraderen met de vereiste 110-120 omwentelingen per minuut te laten draaien.

De bovenste molen had een wiel met een diameter van ongeveer 1,8 meter en werd, dankzij de enorme molentoren, aangedreven door een opvoerhoogte van 19 meter.

De onderste molens hadden iets kleinere wielen met een diameter van 1,6 meter en werden aangedreven door een opvoerhoogte van 10 meter.

Er zijn nog maar weinig rodeznos in werkende staat in Spanje, maar deze oude foto toont alle details.

Uiterst links op de foto is de hefbare bedieningsstang te zien, de waterstraal, of chorro, die uit de achterkant van de boog steekt en het houten waterrad in het midden.

De waterstraal kan worden ingesteld om de hoeveelheid water en daarmee de snelheid van het wiel te regelen.

Het voeden van de molen

Horizontale molens zoals deze waren in Spanje al bekend vanaf 800 na Christus, terwijl de verticale molen pas halverwege de tiende eeuw werd geïntroduceerd.

Er is weinig bewijs voor een grootschalige vervanging van de rodezno door nieuwe molens die in de middeleeuwen werden gebouwd.

Het dateren van Molino la Ratonera is zeer complex.
De bestaande molenbogen zijn waarschijnlijk niet ouder dan de zestiende eeuw, gezien de stijl van het steenwerk.
Delen van de molentoren lijken voorchristelijk te zijn en de stijl van het twee kilometer lange kanaal dat het water van de rivier naar de molenvijver voert, is identiek aan de Moorse acequias die in andere delen van de provincie Granada te vinden zijn.

Naar verluidt zijn sommige stenen van de toren afkomstig van het kasteel van Zagra, dat in onbruik was geraakt na de Moorse overheersing in de vijftiende eeuw.
De molentoren is op een bepaald moment in zijn geschiedenis hoger gemaakt en dit valt hoogstwaarschijnlijk samen met de bouw van de molenvijver.
Oorspronkelijk zou het waterkanaal rechtstreeks in de top van de molentoren hebben uitgemond.

Horizontale molens waren goedkoop te bouwen, zelfs toen er al verticale molentechnologie beschikbaar was, maar tenzij het debiet van de rivier in de zomermaanden onbetrouwbaar was, zou de besparing de bouw van twee kilometer watergeul, een grote molenvijver en een 19 meter hoge toren niet rechtvaardigen.
De mogelijkheid dat hier al vóór de 16e eeuw werd gemalen is zeer reëel, aangezien de huidige constructies een modernisering zijn van meer oude constructies.
Dit zou de aanwezigheid van de molenvijver, de toren en modernere rodeznos verklaren.

De gebruikte bedsteen

Wat er sinds de zestiende eeuw is gebeurd, is ook moeilijk te begrijpen.

Een van de schachten naar de onderste molen is al vele jaren geblokkeerd, wat doet vermoeden dat er onvoldoende water was om beide molenraderen aan te drijven.

Dit idee wordt versterkt door het ontbreken van bewijs van een echt wiel of ijzeren aandrijfas in één van de bogen en de ongerepte staat van de beddingsteen.
Hij is duidelijk nooit gebruikt. Deze onderste stenen gingen ongeveer 4 jaar mee, dus misschien is hij niet origineel, maar het is onwaarschijnlijk dat de molenaar een nieuwe steen van meer dan een ton zou hebben geplaatst om hem vervolgens niet te gebruiken.

Naast de andere steen, die duidelijk gebruikt is, zoals op de foto te zien is, vonden we een ongebruikte loper (bovenste steen).
Deze ging ongeveer drie jaar mee en woog opnieuw meer dan een ton.

De aanwezigheid ervan wijst op een ongeplande stopzetting van het malen in de onderste molen, misschien als gevolg van een of andere catastrofe.

De oude broodoven?

Het was heel gebruikelijk dat de broodbereiding samenging met de maalderij op dezelfde plaats en dit was het geval op La Ratonera.

De bovenmolen bevat een kleine selectie van eind 19e/begin 20e eeuwse broodbakapparatuur en de broodoven heeft er vele jaren gestaan.
Deze foto toont de ruïnes van wat volgens ons de oorspronkelijke broodoven was aan de zijkant van de benedenmolen.

Het stuk muur rechts op de foto is een van de weinige delen van de benedenmolen die nog overeind stonden.

In onze herinnering werd veel van het land dat nu voor de olijventeelt bestemd is, bebouwd met tarwe.

Dit werd verwerkt in de molen en de bakkerij, waar 20 mensen werkten. Het brood werd per muilezel naar het nabijgelegen Zagra vervoerd.

De maalderij werd eind jaren tachtig stilgelegd en het laatste brood werd in november 2004 gebakken.